Nauczyciel NIE może tego robić! 10 rzeczy, które łamią prawa ucznia

Nauczyciel może oceniać wiedzę czy reagować niewłaściwe zachowania uczniów, ale jego możliwości mają pewne określone granice. Wstawianie jedynki za złe zachowanie czy przeglądanie prywatnej zawartości telefonu to dalej pojawiające się praktyki, które nie są zgodne z prawem.

Relacje między nauczycielami a uczniami regulują nie tylko szkolne statuty, ale także Karta Nauczyciela, Prawo oświatowe oraz ustawa o systemie oświaty. Jakie zachowania przekraczają więc granice uprawnień nauczyciela?

1. Poniżanie, wyśmiewanie, obrażanie ucznia

Nauczyciel oczywiście nie może ośmieszać ucznia czy kierować pod jego adresem obraźliwych komentarzy. Dotyczy to każdej sytuacji, również, kiedy uczeń nie zna odpowiedzi na zadane pytanie, otrzyma słabą ocenę lub sam zachowa się niewłaściwie.

Reguluje to artykuł 5. Prawa oświatowego: Nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia.

2. Stosowanie przemocy fizycznej i psychicznej

Stosowanie wszelkich rodzajów przemocy – psychicznej czy fizycznej – nie może stanowić sposobu dyscyplinowania ucznia. Nauczyciel ma obowiązek zapewnić bezpieczeństwo swoim podopiecznym. Oczywiście są określone sytuacje, w których pedagog może, a nawet musi interweniować, takie jak rozdzielenie uczniów w trakcie bójki.

Nie oznacza to, że nauczyciel może wówczas zastosować jakąś karę cielesną, a jedynie zareagować odciągając od siebie agresywną młodzież.

3. Dyskryminowanie ucznia ze względu na pochodzenie czy sytuację osobistą

Nauczyciel nie może także stosować nieuzasadnionego odmiennego traktowania ze względu na np. narodowość, wyznanie, niepełnosprawność czy sytuację rodzinną ucznia. Konstytucja RP ustanawia zasadę równego traktowania i zakaz dyskryminacji. Z kolei Karta Nauczyciela zobowiązuje pedagogów do wychowania młodzieży w atmosferze szacunku dla każdego człowieka.

4. Wystawianie oceny z przedmiotu jako kary za zachowanie

Ocena z przedmiotu nie może być wykorzystywana jako kara, nieważne czy uczeń rozmawiał podczas lekcji, przeszkadzał nauczycielowi czy zapomniał zeszytu. Zgodnie z ustawą o systemie oświaty ocenianie osiągnięć edukacyjnych i ocenianie zachowania stanowią dwie odrębne kwestie. Ocena z matematyki czy języka polskiego powinna odzwierciedlać poziom wiedzy ucznia, a nie jego zachowanie.

5. Ocenianie niezgodnie z ustalonymi zasadami

Nauczyciel nie może w pełni dowolnie ustalać kryteriów oceniania i stosować wobec uczniów nieznanych im wcześniej wymagań. Przepisy zobowiązują do poinformowania uczniów i rodziców na początku każdego roku szkolnego o wymaganiach niezbędnych do uzyskania poszczególnych ocen i sposobach sprawdzania wiedzy. Szczegółowe zasady oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły - nauczyciel musi ich przestrzegać.

6. Ignorowanie wymaganych dostosowań dla ucznia

Nie wszyscy uczniowie mają takie same możliwości, dlatego nauczyciel ma obowiązek dostosować się do indywidualnych potrzeb podczas pracy w takcie zajęć, uwzględniając potrzeby rozwojowe, edukacyjne i możliwości uczniów. W przypadkach określonych przepisami musi również dostosować wymagania edukacyjne. Dotyczy to między innymi uczniów posiadających odpowiednie opinie lub orzeczenia. Nauczyciel nie może więc pomijać wymaganych prawem dostosowań tylko dlatego, że inne metody pracy.

7. Odmawianie uczniom i rodzicom dostępu do ocenionych prac

Uczeń ma prawo wiedzieć, jak została oceniona jego praca. Ustawa o systemie oświaty wskazuje, że oceny są jawne dla ucznia i jego rodzica, a nauczyciel ma obowiązek uzasadnić ustaloną ocenę w sposób określony w statucie szkoły. Nie może być więc sytuacji, w której nauczyciel nie pokazuje sprawdzianów czy kartkówek i nie wyjaśnia, skąd wzięła się dana ocena.

8. Wymyślanie własnych kar

Nauczyciel nie może wprowadzać własnych kar, których nie przewidują przepisy lub obowiązujące w szkole zasady. Dotyczy to również stosowania zbiorowych kar wobec całej klasy za przewinienie jednej osoby. Prawo oświatowe wskazuje, że statut szkoły musi określać rodzaje kar stosowanych wobec uczniów oraz tryb odwoływania się od nich. Sam fakt, że nauczyciel uznaje określoną karę za skuteczną, nie daje mu uprawnień do jej stosowania.

9. Przeglądanie telefonu ucznia

Od 1 września 2026 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące korzystania z telefonów komórkowych w szkołach. Nie oznacza to jednak, że nauczyciele uzyskali nieograniczony dostęp do prywatnych urządzeń uczniów.

Zgodnie z prawem oświatowym szkoła może zorganizować specjalne miejsce do przechowywania telefonów. Jeśli zostało ono utworzone zgodnie z przepisami, uczeń ma obowiązek przestrzegać ustalonych zasad. Jednocześnie prawo to wyraźnie nakazuje zapewnienie ochrony prywatności uczniów, w szczególności zabraniając przegądania zawartości urządzeń.

10. Ignorowanie wyjątków od zakazu korzystania z telefonów

Nowelizacja Prawa oświatowego wprowadza także wyjątki od zakazu korzystania z telefonów komórkowych w szkołach. Uczeń może skorzystać z telefonu między innymi za zgodną nauczyciela, jeśli służy to sprawdzeniu wiedzy czy pilnemu kontaktowi z rodzicami. Oczywiście wyjątki te dotyczą także posługiwania się telefonem w calu monitorowania stanu zdrowia. Nauczyciel ma obowiązek to respektować.

Co zrobić, gdy nauczyciel narusza prawa ucznia

W przypadku, gdy nauczyciel narusza prawa ucznia, należy w pierwszej kolejności skontaktować się z wychowawcą lub dyrektorem. Jeśli problem nie zostanie rozwiązany, możliwe jest również zwrócenia się do kuratorium oświaty. Naruszenie prawa i dobra ucznia może prowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej, a nawet karnej nauczyciela.

Zobacz także

kierunki studiów

uczelnie w Polsce

akademiki w Polsce

progi punktowe na studia