Człowiek wobec presji otoczenia

Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Spis treści

Wstęp
Rozwinięcie
Kontekst
Zakończenie
Najpopularniejsze

Wstęp

TEZA: Człowiek, będąc istotą społeczną, nieustannie podlega presji otoczenia, co zmusza go do dostosowywania się i spełniania oczekiwań innych ludzi. Otoczenie wywiera na niego nacisk, a zgodnie z zasadami życia społecznego, człowiek przyjmuje przypisane mu role.

Każde spotkanie z drugim człowiekiem staje się okazją do założenia maski, która zostaje narzucona w wyniku kontaktu z otaczającymi go ludźmi. Człowiek podlega wpływowi instytucji, kultury, religii, moralności i systemów światopoglądowych, ale wszystkie te elementy są wytworem ludzi, co sprawia, że nacisk społeczny odbywa się przede wszystkim w relacjach międzyludzkich.

Świadomość tych zależności prowadzi do zatracenia autentyczności i jednocześnie wolności. Pojawia się pytanie: skoro człowiek w każdym momencie odgrywa jakąś rolę, to kiedy jest naprawdę sobą? Odpowiedzi na to pytanie poszukuje literatura, w szczególności twórczość polskiego pisarza Witolda Gombrowicza.

Sprawdź wyszukiwarka kierunków studiów

Dalsza część artykułu pod reklamą

Rozwinięcie

„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza to utwór, który wnikliwie i w sposób groteskowy analizuje mechanizmy oddziaływania człowieka na człowieka oraz wpływ presji otoczenia na jednostkę. Gombrowicz wprowadza koncepcję formy, która w jego rozumieniu oznacza narzucony sposób bycia, zachowania czy postrzegania świata, wynikający z kontaktów międzyludzkich.

Forma ogranicza wolność człowieka, zmuszając go do przyjmowania ról społecznych i zakładania masek, które determinują jego zachowanie w danej sytuacji. Gombrowicz poprzez „Ferdydurke” demaskuje działanie formy, ukazuje jej wpływ na człowieka i zadaje fundamentalne pytanie o możliwość zachowania autentyczności w świecie pełnym społecznych oczekiwań i nacisków.

Główny bohater powieści, trzydziestoletni Józio Kowalski, zostaje wciągnięty w absurdalne wydarzenia, które stają się okazją do obserwacji i analizy działania formy. Już na początku powieści Józio zostaje „upupiony” – sprowadzony do roli dziecka – przez swojego byłego nauczyciela, profesora Pimkę. Pimko, narzucając Józiowi formę niedojrzałości, zmusza go do powrotu do szkoły.

W szkole Józio staje się świadkiem działania formy w relacjach nauczycieli i uczniów. Jednym z przykładów presji formy jest scena lekcji języka polskiego, podczas której profesor Bladaczka wymaga od uczniów bezrefleksyjnego powtarzania frazy: „Słowacki wielkim poetą był”. Uczniowie, podporządkowani autorytetowi nauczyciela, mechanicznie powtarzają zdanie, nie zastanawiając się nad jego treścią.

Jedynie Gałkiewicz, jeden z uczniów, ośmiela się sprzeciwić, stwierdzając, że Słowacki go „nie zachwyca”. Ta sytuacja doskonale obrazuje działanie formy – uczniowie zostają „upupieni”, czyli sprowadzeni do roli biernych, bezkrytycznych odbiorców narzuconych norm i zasad. Szkoła, zamiast uczyć samodzielnego myślenia, utrwala w uczniach bezrefleksyjność i podporządkowanie, co prowadzi do ukształtowania ludzi sterowalnych, pozbawionych zdolności do krytycznego myślenia. Podobny mechanizm działania formy obserwujemy podczas pobytu Józia na stancji u Młodziaków, rodziny, która uległa formie nowoczesności.

Państwo Młodziakowie, chcąc uchodzić za postępowych i wyzwolonych, prowadzą życie pełne pozorów. Pani Młodziakowa, mimo dojrzałego wieku, pragnie być postrzegana jako młoda i nowoczesna, uczestnicząc w spotkaniach dla kobiet wyzwolonych. Pan Młodziak, inżynier z wykształceniem zdobytym w Paryżu, podkreśla swoje europejskie obycie, a ich córka Zuta uosabia sportową i bezpretensjonalną nowoczesność. Rodzina otwarcie deklaruje swoje kontrowersyjne poglądy, np. aprobatę dla nieślubnego dziecka Zuty, co ma podkreślać ich nowoczesność.

Józio szybko dostrzega sztuczność tej sytuacji i postanawia zdemaskować ich hipokryzję. Organizuje spotkanie, podczas którego do pokoju Zuty przybywają Kopyrda – uczeń – oraz znacznie starszy profesor Pimko. Reakcja Młodziaków jest sprzeczna z ich deklaracjami: nie potrafią zaakceptować sytuacji, w której ich córka wchodzi w relacje z dwoma mężczyznami, zwłaszcza z wiekowym Pimką.

Dzięki temu Józio obnaża ich fałsz – Młodziakowie, choć udają nowoczesność i postęp, w rzeczywistości pozostają więźniami tradycyjnych norm, które próbują odrzucić. Gombrowicz, ukazując presję formy, jednocześnie wskazuje na jej wszechobecność i nieuchronność.

Człowiek, będąc istotą społeczną, zawsze podlega wpływom otoczenia i zmuszony jest do odgrywania ról narzuconych przez innych. Nawet samotność nie daje ucieczki od formy – człowiek, przebywając sam ze sobą, może odgrywać rolę przed sobą samym

. Jedyną formą obrony przed presją otoczenia, jak sugeruje Gombrowicz, jest świadomość istnienia formy i jej działania. Uświadomienie sobie narzuconych masek i ról pozwala człowiekowi w pewnym stopniu kontrolować ich wpływ i kształtować swoją osobowość w sposób bardziej świadomy i twórczy.

Jednak Gombrowicz pozostawia otwarte pytanie: czy człowiek kiedykolwiek może być w pełni autentyczny, skoro każda nowa forma staje się kolejnym gorsetem ograniczającym wolność?„Ferdydurke” to nie tylko analiza presji otoczenia i działania formy, ale także uniwersalna refleksja nad kondycją człowieka i jego możliwością zachowania autentyczności w społeczeństwie, które nieustannie narzuca swoje oczekiwania.

Sprawdź wyszukiwarka uczelni

Dalsza część artykułu pod reklamą

Kontekst

W tragedii „Makbet” Williama Szekspira doskonale ukazano, jak różnorodne czynniki wywierają presję na człowieka, prowadząc go do podejmowania decyzji, które kształtują jego los. Główny bohater, Makbet, znajduje się pod silnym wpływem otoczenia, co w znacznym stopniu determinuje jego działania i skłania go do popełnienia zbrodni.

Punktem zwrotnym w życiu Makbeta jest spotkanie z trzema czarownicami, które przepowiadają mu, że zostanie królem Szkocji. Ta tajemnicza przepowiednia budzi w Makbecie uśpione pragnienia władzy i ambicję, która szybko staje się jego obsesją. Bohater, nie zdając sobie sprawy z podstępu i manipulacji czarownic, ulega ich słowom i zaczyna snuć plany związane z objęciem tronu. Przepowiednia działa jak katalizator, uwalniając w nim głęboko skrywane żądze.

Istotną rolę w decyzjach Makbeta odgrywa jego żona, Lady Makbet, która również ulega pokusie władzy. Gdy Makbet informuje ją o przepowiedni w liście, Lady Makbet natychmiast zaczyna planować drogę do tronu i wywiera presję na męża, aby zrealizował ich wspólne ambicje.

W swoich rozmowach z Makbetem nie tylko podsyca jego pragnienia, ale także krytykuje go za brak zdecydowania, kwestionując jego męskość i odwagę. Pod wpływem presji Lady Makbet oraz własnych ambicji Makbet przełamuje swoje wątpliwości i strach. Decyduje się zabić króla Dunkana, co staje się początkiem jego upadku.

Chociaż bohater jest świadomy okrucieństwa swojego czynu, presja otoczenia, w tym wpływ żony i siła przepowiedni, przytłaczają go i odbierają zdolność racjonalnego myślenia. Presja otoczenia nie zwalnia jednak Makbeta z odpowiedzialności za jego czyny. Mimo że czynniki zewnętrzne, takie jak manipulacja czarownic i naciski Lady Makbet, odegrały kluczową rolę w jego decyzjach, ostatecznie to Makbet sam podjął decyzję o morderstwie.

Jego świadome działanie i pełna świadomość konsekwencji zbrodni obciążają go moralnie. W dalszym toku tragedii Makbet coraz bardziej zatraca się w spiralę zbrodni, próbując utrzymać władzę, którą zdobył kosztem życia Dunkana.

Szekspir w „Makbecie” pokazuje, jak wielką rolę w życiu człowieka odgrywa presja otoczenia – w tym ambicje, pokusy oraz wpływ innych ludzi. Jednocześnie dramat ukazuje, że mimo oddziaływania zewnętrznych sił, człowiek ponosi moralną odpowiedzialność za swoje czyny.

Sprawdź czy dostaniesz się na studia kalkulator maturalny

Dalsza część artykułu pod reklamą

Zakończenie

Podsumowując, zarówno w „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, jak i w „Makbecie” Williama Szekspira, widzimy, jak presja otoczenia determinuje zachowanie człowieka i zmusza go do przyjmowania narzuconych ról (POTWIERDZENIE TEZY).

W obu utworach bohaterowie ulegają wpływom innych – Józio poddaje się „upupieniu” i formie społecznej, a Makbet podporządkowuje się ambicjom, manipulacji czarownic oraz presji Lady Makbet. Obaj bohaterowie tracą część swojej autentyczności, stając się marionetkami w świecie zdominowanym przez oczekiwania innych.

Potwierdza to tezę, że człowiek, jako istota społeczna, nieustannie podlega naciskom otoczenia, które narzuca mu określone normy, role i maski. Każde spotkanie z drugim człowiekiem staje się okazją do dostosowywania się i rezygnacji z pełnej autentyczności.

Gombrowicz i Szekspir, choć w różny sposób, zwracają uwagę na kluczowy problem egzystencjalny: czy człowiek może zachować wolność i być sobą w świecie, w którym presja otoczenia jest wszechobecna? Odpowiedzią może być tylko świadome mierzenie się z wpływem formy i presji, choć nigdy nie daje to gwarancji pełnej autentyczności.

Literatura, analizując te kwestie, zmusza nas do refleksji nad własnym miejscem w społeczeństwie i naszymi relacjami z innymi ludźmi.

Posłuchaj tego opracowania w spotify

Dalsza część artykułu pod reklamą