Matura próbna z wiedzy o społeczeństwie 2022 – poziom rozszerzony 

W ramach przygotowań do nowej odsłony egzaminów maturalnych, 16 grudnia 2022 roku o godzinie 14:00 w szkołach ponadpodstawowych odbył się próbny egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym. Na rozwiązanie zadań maturzyści otrzymali 180 minut. W arkuszu znalazło się 19 rozbudowanych zadań, podzielonych na mniejsze podpunkty, za których poprawne wykonanie można było uzyskać maksymalnie 60 punktów. 

Co zawierał arkusz? 

Arkusz diagnostyczny był bardzo zróżnicowany. Polecenia wymagały od uczniów nie tylko wiedzy teoretycznej, ale również umiejętności analizy różnorodnych materiałów źródłowych - tekstów publicystycznych, tabel, wykresów, map i rysunków satyrycznych. Zadania można podzielić na kilka segmentów: 

Socjologia i struktura społeczna 

• Zadanie 1 bazowało na tekście publicystycznym o zjawisku FOMO oraz rysunku satyrycznym Andrzeja Melczki. Uczniowie musieli wyjaśnić, w jaki sposób technologia wpływa na współczesne więzi społeczne.  

• Polecenie 2 wymagało zdefiniowania pojęcia z zakresu socjalizacji oraz określenia cech grupy społecznej na podstawie przytoczonego fragmentu opisu zachowań młodzieży.  

• W zadaniu 3 sprawdzana była wiedza o mniejszościach w Polsce. Uczniowie analizowali zdjęcie dwujęzycznej tablicy z nazwy miejscowości i musieli poprawnie zidentyfikować mniejszość oraz określić jej status prawny w RP. 

• Polecenie 4 dotyczyło sytuacji geopolitycznej Tatarów krymskich - pojawił się tekst o nich. Zadaniem było wyjaśnienie sensu wypowiedzi w kontekście religii Tatarów, ocena działań jako nieposłuszeństwa obywatelskiego oraz wyjaśnienie daty 18 marca 2014 roku na rosyjskiej monecie. 

Ustroje państwowe, demokracja i samorząd 

• W zadaniu 5 należało pracować z dwoma mapami Polski, przedstawiającymi wskaźnik zatrudnienia oraz stopę bezrobocia według województw. Należało m.in. wskazać województwo najkorzystniejsze dla budżetu i wyjaśnić, dlaczego wskaźniki nie sumują się do 100%. 

• Polecenie 6 polegało na analizie tekstów o inicjatywie ludowej w Szwajcarii oraz we Włoszech, wymagająca porównania tych rozwiązań z polskim systemem prawnym. 

• Zadanie 7 wymagało identyfikacji państwa na podstawie opisu i mapy Europy. 

• W poleceniu 8 należało porównać sposób wyboru oraz odpowiedzialność rządu we Włoszech i w Rzeczypospolitej Polskiej.  

• Zadanie 9 to praca na artykule 121 Konstytucji RP i tabeli z wynikami głosowania w Sejmie. Należało rozstrzygnąć, czy poprawka Senatu została odrzucona oraz uzasadnić występowanie w Polsce dwuizbowości asymetrycznej. 

• Polecenie 10 wymagało wskazania przepisu z większościową ordynacją i rozstrzygnięcia, który przepis stracił aktualność oraz oceny zdań o klauzuli zaporowej. 

System prawny  

• W zadaniu 11 pojawił się wyciąg z Kodeksu cywilnego o zdolności do czynności prawnych. Trzeba było ocenić ważność dwóch umów.  

• Polecenie 12 dotyczyło analizy artykułu 156 Kodeksu karnego dotyczącego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Zadaniem ucznia było uzupełnienie nazwy kodeksów oraz określić typ oskarżenia, a także rozstrzygnąć, czy przedstawiony czyn jest zbrodnią.  

• W poleceniu 18 uczeń, jako Michał Michałowski, musiał sformułować formalne odwołanie do decyzji Starosty Radomskiego odmawiającej pozwolenia na budowę instalacji gazowej, wskazując na brak dwóch kluczowych elementów tej decyzji.  

Stosunki międzynarodowe 

• Polecenie 13 polegało na powiązaniu artykułu 15 dokumentu ONZ z tekstami o mniejszościach. 

• W zadaniu 14 pojawił się tekst o obywatelstwie Unii Europejskiej - należało podać trzy przykłady praw politycznych z niego wynikających. 

• Zadanie 15 dotyczyło analizy danych CBOS o poparciu Polaków dla NATO oraz tekstu o staraniach Bułgarii, Rumunii i Chorwacji o wejście do strefy euro. 

• Przy zadaniu 16 pojawiła się mapa i tekst - korzystając z nich należało określić organizację, o której mowa w tekście, podać nazwę państwa, na którego terenie działa organizacja przedstawiona w tekście, oraz numer, którym to państwo oznaczono na mapie. Poza tym trzeba było sformułować dwa argumenty potwierdzające, że organizacja, której działania przedstawiono w tekście, ma charakter terrorystyczny. 

• Zadanie 17 polegało na rozpoznaniu Inicjatywy Trójmorza oraz wskazaniu Grupy Wyszehradzkiej jako nieformalnej formy współpracy państw podkreślonych w tekście.  

Wypracowanie 

Ostatnim zadaniem było napisanie wystąpienia, w którym uczeń wyjaśni proces pionowej ruchliwości społecznej w społeczeństwie polskim przełomu XX i XXI wieku. W wypowiedzi należało przedstawić uwarunkowania społeczno-gospodarcze tego procesu, sposoby adaptacji klas społecznych do zmiany społeczno-gospodarczej oraz zmiany w strukturze społecznej. 

Co sprawiło uczniom problem? 

Największą trudność sprawiły zadania, które wymagały precyzyjnego operowania językiem prawnym i urzędowym. W zadaniu 18 uczniowie mieli problem z poprawnym zidentyfikowaniem braków formalnych w decyzji Starosty Radomskiego. Kłopot zdający mieli też z poleceniem 11, gdzie trzeba było uzasadnić ważność umowy drobnej w zderzeniu z nieważnością zakupu telewizora przez małoletnią. Oprócz tego dużo maturzystów straciło punkty w zadaniu 19.  

Opinie o arkuszu  

Głosy maturzystów były podzielone, ale raczej pozytywne. Zwracano uwagę, że trudno było się skupić na czytaniu ze zrozumieniem, zwłaszcza pod presją czasu. Poza tym niektórzy zwracali uwagę na specyfikę zadania 18, gdzie samodzielnie należy “wyłapać” pewne kwestie w praktyce. Arkusz pokazał uczniom, że w wersji majowej, sama teoria nie wystarczy.